پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی

هر آنچه برای رسیدن به خوشبختی می خواهید

با سلام ... ورود شمارا به وبلاگ پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی خوش آمد میگویم ... برای مشاهده کامل مطالب از آرشیو مطالب وبلاگ استفاده کنید.



اسلام برای غربیان

اگر بخواهیم به مهم ترین روایت دكترسیدحسین نصر از دین و به خصوص اسلام توجه كنیم، می بایست قرائت او از اسلام را فقط در بعد معنوی جست وجو كرد. نصر به به روایت های سیاسی و جامعه شناختی از اسلام نمی پردازد. در نظر او اسلام دینی است رحمانی كه سرشار از معنویات است. دغدغه فكری او دفاع از سنت ایرانی اسلامی است
 اگر بخواهیم به مهم ترین روایت دكترسیدحسین نصر از دین و به خصوص اسلام توجه كنیم، می بایست قرائت او از اسلام را فقط در بعد معنوی جست وجو كرد. نصر به به روایت های سیاسی و جامعه شناختی از اسلام نمی پردازد. در نظر او اسلام دینی است رحمانی كه سرشار از معنویات است. دغدغه فكری او دفاع از سنت ایرانی اسلامی است. مجموعه تأملات نصر، به طور كلی، در یك افق به سرانجام می رسد و آن «معرفت قدسی مبتنی بر معنویت» است.
نصر با تأسی از چنین افق فكری كتاب (The Heart of Islam) را كه در ایران با نام «قلب اسلام» ترجمه شده نگاشته است. این كتاب به سفارش انتشارات هارپرسن فرانسیسكو (Harper SanFrancisco) به نگارش درآمده است. هدف از نگارش این كتاب را از زبان خود دكتر نصر در مقدمه كتاب می خوانیم: در دهه اخیر توجه روز افزونی را در غرب نسبت به اسلام شاهد بوده ایم؛ توجهی كه هر رویداد جهانشمولی مرتبط با نام اسلام، از جنگ داخلی لبنان گرفته تا انقلاب ۱۹۷۹ ایران و تاظهور حركتهای اسلامی در میان مردم فلسطین سبب تشدید آن شده است. اینك این توجه نوخاسته از زمان فجایع یازده سپتامبر تا سطوح بی سابقه ای ارتقا یافته است. جهانیان به ویژه در آمریكا تشنه اطلاعاتی درباره اسلام هستند اما معمولا اطلاعات سالمی در این باره در دسترس نیست. در حقیقت معلومات فعلی بر پایه جهل، اطلاعات نادرست و حتی ساختگی است. این سیل معلومات نه تنها فهم درستی از اسلام فراهم نیاورده، بلكه بارها غربیان را دچار بزرگ ترین زیان ها كرده است تا بتواند به اهداف خاص سیاسی و ایدئولوژیك خود برسد. از زمان فاجعه یازده سپتامبر این آواز مخالف بلند تر گشته است و ارائه تبیینی تازه از تعالیم اصیل اسلام، در پرتو چالشهای موجود در وضعیت امروز، بایسته است. لذا این كتاب در صدد است به تبیین پاره ای از ابعاد اصیل اسلام و موضوعات بسیار مطرح درباره آن به شیوه ای كه مقبول عام مردم جهان و برای غربیان باشد منتشر شود.
« قلب اسلام » دفاع جانانه ای از استقامت مسلمانان در برابر غرب است. دفاعی كه مسلمانان را به مبارزه و مقاومت در برابر غرب توصیه می كند و جنبش های اسلامی در فلسطین، چچن، كوزوو و سریلانكا، آفریقای غربی، الجزایر و بوسنی را دفاعی مشروع از ارزش های دینی و فرهنگی می داند. نصر دفاع معنوی از اسلام را مهمترین گام در این شیوه می داند و حتی حركتهای شهادت طلبانه را هم كه برای دفاع از خود و ملت مسلمانان انجام می دهند، دفاعی گریز ناپذیر می پندارد. كتاب نصر را می توان كتاب دفاعی از اسلام دانست نه كتاب توصیفی از اسلام، اگر چه به لحاظ اندیشگی بر این كتاب می توان ایراد وارد كرد اما براستی در جهان غرب انگلیسی زبان چند كتاب می توان یافت كه به دفاع از اسلام با زبان خود آنها به نگارش درآمده باشند. این كتاب كه برای دفاع از اندیشه اسلامی و در برابر تفكر بنیادگرا نوشته شده در صفحات متعدد ابعاد اعتقادی، سیاسی، اخلاقی، عرفانی و حقوقی فقهی اسلام را در چینشی مشخص و جامع گرد آورده و آموزه هایی را كه امروزه در چالش با دنیای جدید است، بدون هیچ واهمه ای از نگاه اسلام گرایی و بنیادگرایی ، برجسته و از آن دفاع می كند.« قلب اسلام »، اسلام قلبی است در برابر اسلام سكولار ، اسلام اصولگرا و اسلام بنیادگرا.« قلب اسلام» یعنی همان احساس كه به ما این توان را می دهد كه در همین عالم خداوند را در هر جا دیده و چشمان، گوش ها و دستان او باشیم. قلب دین همان دین قلبی است كه در آن همه صورت های ظاهری رنگ می بازند؛ قلبی كه به گفته پیامبر(ص)« عرش الرحمان » است. در درون همین دین قلبی است كه باید جاویدان خرد یا حكمت را یافت كه همچون گوهری در مركز هر پیام الهی می درخشد.
كتاب قلب اسلام از هفت فصل و یك خاتمه تشكیل شده است. دكتر نصر در این كتاب به زبان ساده و روان كه برای غربیان قابل فهم باشد و آنگونه كه مخاطب غیر متخصص نیز بتواند استفاده كند شئون مختلف اعتقادات و تعالیم اسلام از مبحث توحید تا حق الناس و حق الله را نخست معرفی و سپس حقیقتشان را بیان كرده و سعی نموده به شبهات رایج در غرب نیز پاسخ گوید. این كتاب را می توان به بیانی دیگر شرح و تفسیری از اصول و فروع دین اسلام برای دنیای مدرن دانست. البته باید به این نكته نیز اذعان كرد كه برای ما مسلمان زادگان كه با مبانی اسلامی آشنایی داریم ، شاید مطالعه این كتاب قدری حوصله مان را سر آورد اما به نكاتی كه نصر در این كتاب سعی كرده به آنها بپردازد اگر دقت كنیم قطعا كتابی جذاب و خواندنی خواهد بود.
نصر در بخش آغازین كتاب كه به تبیین خدای واحد، آفرینش جهان و انسان، قرآن و پیامبر اسلام(ص) می پردازد و نیم نگاهی هم به دیدگاه اسلام نسبت به دیگر ادیان در تاریخ دارد و تاكید می كند كه تا پیش از دوران جدید اسلام تنها دین وحیانی بود كه تقریبا با همه ادیان عمده دنیا به طور مستقیم در تماس بود. در چارچوب چنین بافت دینی است كه دین اسلام بیشترین تماس را با یهودیت و مسیحیت دارد. مسلمانان برای پیامبران بنی اسرائیل و مسیح احترام خاصی قائل هستند. اسلام بخش جدایی ناپذیری از خانواده ادیان ابراهیمی است و خود را در پیوندی تنگاتنگ با یهودیت و مسیحیت می داند و با رد هر گونه انحصارگرایی، خود را مكمل آن ادیان و نهایی ترین بیان از توحید ابراهیمی می خواند. نصر سپس به ارائه تصویری حقیقی از مومن و كافر می پردازد؛ اصطلاحی كه برای برخی دستاویزی جهت خشونت های بنیادگرایانه شده است. نصر معتقد است كه هر دینی برای اینكه میان خود و دیگری تمایزی قائل شود از مرزی استفاده می كند و در اسلام مرز میان مسلمان و غیر مسلمان بر اساس ایمان است و اسلام به معنای كلی كلمه نقش چندانی در آن ندارد. قرآن لازمه ایمان را مرتبه بالایی از پایبندی به دین می داند. بنابراین واژه« مومن » مختص مسلمانان نیست، بلكه پیروان ادیان دیگر هم می توانند مومن باشند. نصر سپس به تصویر رایج غرب از مومن و كافر می پردازد كه در این تصویر همه مسلمانان در مقام مومن در برابر همه كفار متحدند. نصر ارائه چنین تصویری را از از سوی تندروهای مسلمان و مبلغان مسیحی می داند و آن را تصویر غلطی برمی شمرد و می گوید كه واژه« كافر» دارای تعریفی كلامی و فقهی و تعریفی رایج در سیاست و اجتماع است كه نباید این دو را با هم خلط كرد.
مشكل اصلی نصر این است كه هر جا بحث عرفان و معنویت است اوج می گیرد اما هر جا به بحث اجتماعی و سیاسی می رسد زمینگیر می شود. دكتر نصر از لحاظ فكری با دنیای مدرن كنار نمی آید. پرسش از مدرنیته به معنای گذر از مدرنیته است و بنای نصر این است كه به مدرنیته نپردازد
یكی دیگر از فصول این كتاب به بررسی قلمرو اسلام می پردازد. در غرب معمولا اسلام را همچون مجموعه یكپارچه ای توصیف می كنند و به تنوعی كه چه در دین و چه در تمدن اسلامی موج می زند توجه چندانی ندارند. اما حوادث یازده سپتامبر باعث شد كه به گروه ها و فرقه های مختلف اسلام نیز توجه شود اما این تلاش ها بیشتر گزینشی و آمیخته به اتهامات سیاسی است. نصر بر این باور است كه گستره پهناور جهان اسلام، به راستی چون قالی ترنج ایرانی است كه با وجود تنوع و پیچیدگی شگفت انگیزش وحدتی بر آن حكم فرماست كه همه نقش و نگارهای هندسی و اسلیمی را در خود جذب می كند.
نصر در كتاب قلب اسلام اگر چه معارف اسلامی را از قبیل فقه، عبادات، معاملات، مجازاتها و دیگر قوانین شرعی با ادله كافی عقلانی و شهودی مورد بررسی قرار داده است، اما نگاهی جامعه شناختی، فلسفی وعرفانی نیز به برخی دیگر از مفاهیم دارد. از این میان می توان به طور نمونه به مفهوم امت و جامعه اشاره كرد. این مفهوم از مفاهیم كلیدی قرآن و دین اسلام است. اسلام ،خواهان تاسیس امتی عدالت مدار است؛ امتی كه در آن امكان عمل به شریعت و نه فقط عمل به احكام مربوط به رفتار خصوصی فراهم باشد. در نزاع میان جامعه گرایان و فرد گرایان اسلام موضعی میانه می گیرد و بر آن است كه در حقیقت این قطب بندی بر تقسیم نادرستی استوار است. ماهیت اجتماعی انسان جزئی از حكمت آفرینش الهی است. نصر معتقد است كه ملاك داوری درباره امت ،میزان برخورداری افراد آن از حیات طیبه دینی است كه بر پایه اصول اخلاقی استوار باشد. اما امروزه امت اسلامی تحت تاثیر تجددگرایی به لحاظ سیاسی متفرق تر و حتی به لحاظ فرهنگی بسیار پاره پاره تر از هر زمان دیگری در تاریخ اسلام است. با این همه اشتباه بزرگی خواهد بود اگر اهمیت بینش قرآنی نسبت به امت را كه در دلها و اذهان بیشتر مسلمانان جای دارد كوچك بشماریم. برای تداوم بخشی به حیات امت و حكومت این امپراتوری معنوی باید بر حقایقی انگشت نهاد كه دین اسلام برای آنها نازل گشت و پیامبر نیز برای جهانیان رسالتی جز آنها نداشت.
نصر در قلب اسلام نیز به چالش میان غرب و شرق نظر دارد. او معتقد است« شجره مباركه زیتون» كه نماد قطب معنوی عالم است، نه شرقی و نه غربی است. امروزه پیش از هر زمان دیگری بایسته است كه ماهیت جامع حقیقت را كه هم غربی و هم شرقی بوده و در عین حال هیچ كدام از آنها نیست، دریابیم. اما غربیانی هستند كه اسلام را كاملاً بیگانه دانسته، از این رو حرمتش را نگه نداشته و تا می توانند به تحقیرش می پردازند، در حالی كه در جهان اسلام نیز كسانی هستند كه غرب را به چشم دشمن سوگند خورده اسلام می نگرند. تا پیش از دوران جدید، دارالاسلام تنها بیگانه ای بود كه غرب می شناخت و نیز همین بیگانه بود كه در شناخت تمدن غرب از خویش در طول دوره رشد و شكوفایی اش، نقش نسبتاً تعیین كننده ای داشت. اما اسلام با چندین تمدن از جمله تمدن های هند و چین سروكار داشته كه برایش بیگانه به شمار می آمدند. خود همین عامل به واسطه تصوری كه اسلام از خود همچون تمدن محوری عالم داشت، سبب شد كه تا چندین سده پیدایش قدرت اروپاییان در طول دوره نوزایی و تحولات بزرگ عقلی و دینی واقع شده در آن سامان از جمله ظهور علم جدید و در پی آن فناوری جدید از چشم مسلمانان دور بماند. امروزه دیگر نمی توان به درستی از غرب و جهان اسلام همچون دو تمدنی سخن به میان آورد كه مانند دو سپاه آماده كارزار در سده های میانه، رودرروی هم ایستاده اند. به راستی در هیچ زمانه ای از تاریخ اسلام این همه از رهبران عقلی و صاحب نفوذ اسلام در تمدنی دیگر بیرون از دارالاسلام به سر نمی برده اند و شگفت اینكه در آنجا از فضای مناسب برای گفتمان عقلی از آزادی برخوردارند كه در اوضاع كنونی حاكم بر بسیاری از كشور های اسلامی، چنین فضایی نایاب است. سرنوشت غرب و جهان اسلام به گونه ای درهم تنیده است كه نمی توان وضعیت كنونی را با جداسازی كامل این دو از هم به«ما»و«آنها» فرو كاست.

نقد

در پایان می بایست به نكاتی دیگر از این كتاب تأمل جدی و نقادانه ای داشت. در ابتدا می توان اذعان كرد كه جای چنین كتابی در ایران خالی بود. چرا كه در این كتاب جوانان با سیمایی از اسلام آشنا می شوند كه تا كنون ارائه نشده بود. امروزه در جهانی كه از اسلام به عنوان دینی خشن نام برده می شود، كتابی كه بتواند دفاعی از تمامیت دینی داشته باشد جایش خالی بود. قلب اسلام را می توان روایتی از یك سنتگرا از قلب اسلام در جهان مدرن نامید. به رغم این كه مولف سال های متمادی است كه در غرب زندگی می كند اما منفعل و مفتون غرب نشده است. نویسنده از دموكراسی و حقوق بشر سخن نگفته اما كوشیده تا از مفاهیم اسلامی - انسانی برای تبیین چنین مفاهیمی استفاده كند. اما می بایست به این نكته نیز اشاره كرد كه نصر به اندیشه های نوگرای اسلامی چندان توجهی نداشته است. مولف به مسائل و تعابیر اجتماعی و سیاسی كمتر توجه كرده و سعی نویسنده در یكسان سازی مفاهیمی مانند حق مسئولیت در اسلام با حقوق بشر و مفهوم رهایی با آزادی، امكان ایجاد سوء تعبیر را فراهم می كند.
مشكل اصلی نصر این است كه هر جا بحث عرفان و معنویت است اوج می گیرد اما هر جا به بحث اجتماعی و سیاسی می رسد زمینگیر می شود. دكتر نصر از لحاظ فكری با دنیای مدرن كنار نمی آید. پرسش از مدرنیته به معنای گذر از مدرنیته است و بنای نصر این است كه به مدرنیته نپردازد. بیان او در این نگاه بیشتر شبیه الهیات كاتولیكهاست تا پروتستانها.
اما باید توجه داشت كه كتاب برای سطح عمومی جامعه نوشته شده است . این كتاب در مقایسه با دیگر آثار نصر به چیز جدیدی نرسیده اما در تمام آثارش بر همان مفهوم پیام واحد اصرار دارد. معتقدم در دنیای مدرن این گونه دفاع كردن بر عهده كسی است كه با این علوم آشنایی دقیقی داشته باشد.
همچنین معنویت و عرفان از مباحث بسیار دقیق كتاب است كه مولف با بهره گیری از اسمای الهی سیمای جذاب و مهربانی از اسلام نشان داده است. وی با پررنگ كردن بحث سنتگرایی و تصوف، مباحث اسلامی را ترویج می كند. یكی از بحث های عمده نصر، پذیرش احترام به ادیان است كه می تواند نقطه مشتركی در میان مسلمانان و غیر مسلمانان باشد. قلب اسلام بهترین دفاع از اسلام در وضعیت كنونی است. مخاطب كتاب فردی غربی است كه از اسلام بر اساس آنچه كه پس از جنگهای صلیبی در اذهان مانده تصور دیگری دارد. آنها اسلام را دین جهاد و خشونت می دانند و تلاش نصر این بود كه این تفكر را به نحوی بزداید.

خوانشی از كتاب «قلب اسلام» اثر دكتر سید حسین نصر
منبع: روزنامه همشهری 24/12/84





طبقه بندی: اسلام دین زیباییها، دین شناسی،
برچسب ها:اسلام نزد غربیان،

[ دوشنبه 23 اردیبهشت 1392 ] [ 10:57 ق.ظ ] [ م. ج. مهران منزه ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات