پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی

هر آنچه برای رسیدن به خوشبختی می خواهید

با سلام ... ورود شمارا به وبلاگ پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی خوش آمد میگویم ... برای مشاهده کامل مطالب از آرشیو مطالب وبلاگ استفاده کنید.

منشا دین





لطفاً درباره نظریه اگوست کنت راجع به « منشاء دین » که آن را جهل علمی بشر دانسته، توضیح دهید؟ وچه نقدهایی بر آن وارد است ؟ دیدگاه علما و دانشمندان دینی درباره آن چیست ؟

برای پاسخ به پرسش ابتدا نظریّه اگوست كنت را به صورت مختصر نقل می كنیم و سپس به نقد و بررسی آن می پردازیم و در ادامه نظر علماء و اندیشمندان مسلمان را مطرح می نماییم.

نظریه تكاملی یا قانون پیشرفت بشر:
اگوست كنت(1798 ـ 1857) فیلسوف و جامعه شناس فرانسوی است كه معمولاً او را بنیانگذار جامعه شناسی جدید و فلسفه پوزیتیویسم می دانند. او «منشأ دین»[1] را جهل علمی بشر می داند یعنی بشر دوست داشت كه حوادث طبیعی را تبیین كند، ولی چون فاقد رشد علمی بود به تبیین های دینی روی آورد. كنت در توضیح این مطلب نظریّه مشهور خود را در مورد مراحل سه گانه گذار ذهن بشر مطرح ساخت. بر اساس این نظریّه ذهن انسان در روند تكامل خود از سه مرحله عبور كرده است:
1. مرحله الهی:
در این مرحله انسان همه امور را بر اساس علل ما بعد الطبیعی مقدس تبیین می­كرد؛ یعنی علل حوادث و پدیده های طبیعی مانند زلزله و طوفان را در امور ما بعد الطبیعی مقدس جستجو می كرد.
2. مرحله ما بعد الطبیعی:
در این مرحله مفاهیم عام و انتزاعی فلسفی به جای خدا و یا خدایان متشخص می نشینند و امور جهان به واقعیاتی مثل علّت العلل، محرك اول و عقول گوناگون و مجردات و امور معقول دیگر نسبت داده می شود.
3. مرحله اثباتی یا پوزیتویسم:
مرحله نهایی تحول ذهن و یا اندیشه علمی است كه در آن «انسان به این اكتفا می كند كه نمودها را مشاهده و بستگیهای منظمی را كه ممكن است خواه در لحظه ای معین و خواه در طی زمان در بین آنها یافت شود تعیین كند. انسان در این مرحله از كشف علل پدیده ها چشم می پوشد و به همین اكتفا می كند كه قوانین حاكم بر پدیده ها را معین كند.»[2]
بنابر قانون حالات سه گانه،[3] تكامل عقلانی بشر در تاریخ، خطی و پیش رونده است. نخست مرحله دینی(بت پرستی ـ چند خدایی ـ یكتاپرستی) بوده و سپس مرحلة فلسفی و بعد هم مرحله اثباتی یا علمی. حال كه منشأ دین، طبق نظر كنت جهل علمی بشر شد، با تكامل بشر و رسیدن به مرحلة علمی، علت آن سوخته است و بالطبع اینك نیازی به دین نیست.

نقد و بررسی
1. اگوست كنت، هیچ دلیلی بر این كه منشأ دین، جهل علمی بشر است اقامه نكرده است. و به نظر نمی آید كه الگوی مراحل سه گانه گذار ذهن، به نحوی كه كنت آن را تقریر می كند بر همه جوامع قابل تطبیق باشد. به عبارت دیگر نمی توان نتایج حاصله از بررسی محدودی از جوامع را به همه جوامع بشری تعمیم داد.
2. در تحلیل كنت نوعی تنگ نظری وجود دارد كه بر اساس آن به نظر می آید نگاه دینی به رخدادها با برخورد علمی با آنها قابل جمع نیست و اكنون جای این سوال باقی می ماند كه به چه دلیل نمی توان سه ساحت معرفت دینی و فلسفی و علمی را با هم جمع كرد؟ آیا واقعاً نمی توان در آن واحد از حوادث، هم تحلیل الهی داشت و هم فلسفی و هم علمی؟
3. تجربة انسان معاصر و گرایش مجدد به باور و اندیشه دینی و ارزش نهادن به مفاهیم ما بعد الطبیعی و تجارب دینی در پایان قرن بیستم، نادرستی و یا عدم دقت تحلیل و پیش بینی كنت را آشكار می سازد. به ویژه آنكه این امر در اوج رشد علوم تجربی، آن هم در میان گروه وسیعی از تحصیل كردگان و متخصصان علوم جدید كه بعضاً از چهره های علمی درجه اول این قرن محسوب می شوند، اتفاق می افتد.[4]
بنابراین نمی توان منشأ دین را جهل علمی بشر دانست و گفت چون هنوز بشر به مرحلة اثباتی و علمی نرسیده بود و هنوز روابط اشیا و پدیده های طبیعت را كشف نكرده بود به دین روی می آورند.

فطری بودن دین
از دید متكلمین و اندیشمندان مسلمان، منشأ دین فطری است یعنی عموم افراد انسان، به مقتضای نوع آفرینش شان، یك نوع شناخت نسبت به خدای متعال دارند و این شناخت حضوری است. البته موانعی مانند گرایش به مادیات و غیره موجب پنهان شدن این علم می شود. این معنای فطری بودن در ناحیه بینش ها و ادراك ها است. امّافطری بودن دین در ناحیه گرایش ها به این معناست كه انسان به حسب فطرت خود به سوی خدا گرایش دارد و او را وادار می كند كه در صدد شناخت او و پرستش او برآید.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ مرتضی مطهری، فطرت، انتشارات صدرا، چاپ هفتم، 1374، ص40، 84.
2ـ محمد تقی مصباح یزدی، معارف قرآن، ج1، 3، قم: موسسه در راه حق، 1373، ص 26، 27.
3ـ عبدالله جوادی آملی، تفسیر موضوعی قرآن كریم، ج12 (فطرت در قرآن) قم: نشر اسراء.

پی نوشت ها:
[1] . بحث منشأ دین به معنای جستجو در علل و عوامل روانی و یا اجتماعی پیدایش دین، محصول مدرنیته و عصر جدید است.
[2] . آرون ریمون، مراحل اساسی اندیشه در جامعه شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ص86.
[3] . برای مطالعه بیشتر درباره قانون سه مرحله ای ر.ك: توسلی، غلامعباس، نظریه های جامعه شناسی، تهران، سمت، 1371، ص59ـ60.
[4] . مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگری، تهران، انتشارات صدرا، چاپ سیزدهم، 1373، ص64ـ66؛ و نیز: قائمی نیا، علیرضا، درآمدی بر منشأ دین، قم، انتشارات معارف، 1379، ص34ـ35.





طبقه بندی: دین شناسی،
برچسب ها:دین شناسی، دین، مرجع دین، كنت، نظریه اگوست كنت،

[ چهارشنبه 27 خرداد 1394 ] [ 08:42 ق.ظ ] [ م. ج. مهران منزه ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات