پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی

هر آنچه برای رسیدن به خوشبختی می خواهید

با سلام ... ورود شمارا به وبلاگ پورتال جامع فرهنگی ،‌ اخلاقی ،‌اعتقادی ،‌ اجتماعی خوش آمد میگویم ... برای مشاهده کامل مطالب از آرشیو مطالب وبلاگ استفاده کنید.




شناخت دین

دین شناسی

مدار و محور زندگی و رفتار انسان،«شناخت»ها و«باور»های اوست. هر چه شناخت های انسان درست تر، عمیق تر و جامع تر باشد، حرکت او در مسیر کمال و هدف خلقت بیشتر خواهد بود. از این رو تلاش برای کسب معرفت های لازم و شناخت های مفید، ارزنده و ضروری است.
یکی از مهم ترین شناخت ها،«دین شناسی» است که در این مقاله به خوانندگان گرامی تقدیم می شود.

دین چیست؟

انسان در چگونه زیستن، از یک سلسله معیارها، مقرّرات و اصول پیروی می کند. مجموعه ی برنامه های علمی و اعتقادات قلبی و شیوه ی زیستن که بر مبنای فرموده ها و خواسته های خداوند باشد، «دین» نام دارد. از این رو به آن چه که پیامبران الهی از سوی خداوند می آورند و مردم را به آن فرا می خوانند(چه در مرحله ی عقیده، چه عمل) دین گفته می شود.«دین»، آیین و مقرّراتی است که آفریدگار برای انسان ها قرار می دهد که شامل اصول دین و فروع دین می شود.1
اصل معنای دین، اطاعت و پاداش است وبه معنای ثانوی در مورد«شریعت» به کار می رود، چون دین و شریعت هم، نوعی انقیاد و فرمانبرداری است. در روایات اسلامی هم در تفسیر و تحلیلی دین، به مفهوم پذیرش و تسلیم و طاعت اشاره شده است. به تعبیر امیرالمؤمنین(علیه السّلام): «اصل الدین شجرة اصلها التسلیم و الرضا2؛ اساس و ریشه ی دین، درختی است که ریشه در تسلیم و رضا دارد.»
از این رو برای رسیدن به آیین خداپسند و زندگی منطبق با خواسته های آفریدگار، ابتدا باید«دینِ» را شناخت، درمرحله ی بعد شناخت آن چه انسان را از دین خارج می کند و به وادی طغیان و عصیان می کشاند، ضروری است. کسی می تواند مدعی زندگی مکتبی و متدینانه باشد که برای شناخت دین، تلاش کرده و به این «معرفت ناب» رسیده باشد.
شناخت های بسیار و علوم متفاوتی میان مردم رایج است، ولی راستی کدام معرفت و آموزش، حیاتی تر و مهم تر است؟
امام کاظم(علیه السّلام) می فرماید: «وجدتُ علم الناس فی اربع: اولها ان تعرف ربک، والثانیـة ان تعرف ما صنع بک، والثالثـة ان تعرف ما اراد منک، و الرابعـة ان تعرف ما یخرجک من دینک3؛ همه ی دانش مردم را ( خلاصه شده) در چهار چیز یافتم:
اول: آن که پروردگارت را بشناسی؛
دوم: آن که بدانی با تو چه کرده( و چه نعمت هایی به تو داده است)؛
سوم: آن که بدانی از تو چه خواسته است؛
چهارم: آن که بدانی چه چیزی تو را از دینت خارج می سازد.
این چهار نکته ی مهم، اصول کلی و ریشه ای دین شناسی است که در«خداشناسی»،«نعمت شناسی»، «وظیفه شناسی» و«راه شناسی» خلاصه می شود.
درکلام دیگری از حضرت علی(علیه السّلام) نقل شده است:«اول الدین معرفته وکمال معرفته التصدیق به4؛ سرآغاز دین، خداشناسی است و کمال شناخت او، پذیرفتن و تصدیق اوست.»

اهتمام به شناخت دین

به دلیل اهمیت دین و پیوند سعادت و شقاوت انسان با دین داری و بی دینی، پیشوایان اسلام سفارش اکید به شناخت دین کرده اند.
واژه ی«تفقّه» که در روایات، فراوان به کار رفته و معیاری برای معرفت و هدایت یافتگی مسلمان بیان شده، به معنای معرفت عمیق و شناختِ ژرف از دین است.
قرآن کریم، سفر و هجرت را برای فراگیری دین یک وظیفه می داند و اگر برای همه، امکان و فرصت سفر برای کسب شناخت عمیق دین واستفاده از محضر پیشوایان دین نیست، آن را وظیفه ی یک «گروه خاص» می شمارد که برای این منظور کوچ کنند و دین را بشناسند، آن گاه به زادگاه و نزد قوم و قبیله ی خویش برگردند و آنان را«انذار» کنند. آیه ای که این فرمان در آن است به «آیه ی نَفر» معروف است: «ما کان المؤمنون لینفروا کافـة فلولا نفر من کل فرقـة منهم طائفـة لیتفقّهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم لعلهم یحذرونَ5؛ برمؤمنان نیست که (برای فراگیری دین) همه کوچ کنند. پس چرا از هر فرقه ای گروهی کوچ نمی کنند تا در دین به معرفت عمیق برسند( و دین شناس شوند) و چون نزد قوم خود برمی گردند، آنان را انذار کنند و بیم دهند، باشد که حذر کنند.»
در زمان پیامبر خدا(صلّی الله علیه و آله)، تفقّه در دین به این بود که افراد، از شهرها و آبادی های خود به مدینه بیایند و آیات قرآن را بشنوند و از زبان پیامبر، معارف دین و وظایف شرعی، و حلال وحرام را بیاموزند، سپس برگردند و آن تعالیم و هشدارها و فرمان ها را به دیگران هم ابلاغ کنند. وچون این کار، دشوار بود وبرای همه کس فراهم نمی شد، ضرورت داشت که گروهی به نمایندگی از بقیه دست به این کوچ و سفر آموزشی بزنند تا دین شناس گردند.
امروز هم تکلیف «معرفت دین» و تلاش در این راه، وظیفه ی هر مسلمان است.
پیامبر خدا(صلّی الله علیه و آله) فرموده است: «اُفّ لکل مسلم لایجعل فی کل جمعه ی یوما یتفقه فیه امر دینه و یسأل عن دینه6؛ وای برهرمسلمانی که روزی را در ایام هفته اختصاص به این نمی دهد که در آن به ژرف نگری و پرسیدن از دین خود بپردازد؟!»
از امام صادق(علیه السّلام) نیز چنین روایت شده است: «لو اتیت بشابّ من شباب الشیعـة لا یتفقـة لأدبتـة7؛ اگر جوانی از جوانان شیعه را نزد من آورند که دین شناس نیست، او را ادب می کنم.»
در روایت دیگری، امام آرزو می کند که: کاش بالای سر اصحاب من تازیانه و شلاق باشد تا در حلال و حرام الهی دین شناس بار آیند.8
این کلمات گهربار، اهمیت بسیار و نقش کلیدی دین شناسی را در رسیدن به رضای خدا و عمل بر محور تکلیف، می رساند،که آن امام رئوف و مظهر رحمت و عطوفت، هم سخن از ادب کردن جوانان بی خبر از دین دارد، هم آرزوی این که با زور هم که شده، پیروان اهل بیت در مسائل دینی و آگاه و بصیر باشند.

آفت ضعف در شناخت دین

«دین داری» در سایه ی « دین دانی» فراهم می شود. هدف از دین شناسی هم، عمل به دین خدا و رسیدن به سعادت است. از این رو اگر شناخت دینی ضعیف باشد، مرحله ی عملی زندگی مسلمان هم دچار آفت و آسیب می شود و از رسیدن به هدف می ماند.
برخی از مردم، در دین خود«سطحی نگر» ند. نگاه سطحی و شناخت کم عمق از دین، زمینه ی انحراف و لغزش را فراهم می آورد. آن چه از ما خواسته اند، «بصیرت دینی» است. از سخنان امام علی(علیه السّلام) است که: « ایها الناس! لاخیر فی دین لا تفقّه فیه...9 ای مردم! در دینی که تفقّه در آن نباشد، خیری نیست.»
در سخنی دیگر فرموده است: کسی که بدون تفقّه و دین شناسی عمیق، به اعمال دینی می پردازد، همچون الاغ آسیاب( خر خراس) است که همواره می چرخد، ولی پیشروی ندارد.10
تقویت بنیان باروهای دینی و اعتقادات مذهبی، موجب می شود یک جوان مسلمان در برابر امواج فکری مختلف نلغزد و با یک سلسله شبهات و سؤالات، در دین خود متزلزل ودچار شک و تردید نشود.
دین شناسی، پشتوانه ای برای مسلمان ماندن و مکتبی زیستن است و بدون آن انسان در معرض وسوسه ها و شک ها و انحرافات قرار می گیرد.
امام صادق(علیه السّلام) ضمن دعوت به دین شناسی و ژرف نگری در مسائل دینی (تفقهوا فی الدین...) کسانی را که دین شناس نیستند، با صفتِ اعرابی (بادیه نشین و بی فرهنگ) یاد می کند.11
در سخن زیبای دیگری، در بیان هویت مکتبی و استقلال فکری و ذوب نشدن در اندیشه های دیگران که نتیجه ی ژرف نگری در دین و داشتن بصیرت دینی است، خطاب به یکی از اصحاب خویش به نام«بشیر دهّان» می فرماید:
«لاخیر فی من لا یتفقّه من اصحابنا یا بشیر: انَّ الرجل منهم اذا لم یستغن بفقهه احتاج الیهم، فاذا احتاج الیهم ادخلوه فی باب ضلالتهم و هو لا یعلم12؛ ای بشیر! از اصحاب و پیروان ما، در کسی که دین شناس نیست، خیری نیست. یک شخص از پیروان ما اگر با دین شناسی خود بی نیازی ( و استقلال فکری و مکتبی) نرسد، به مخالفان ما نیاز پیدا می کند و چون به آنان نیازمند شود، او را در گمراهی خودشان وارد می کنند، بی آن که او خودش متوجه شود.»
آیا غرب زدگانی که در فرهنگ بیگانه هضم می شوند، یاوادادگانی که دچار افکار التقاطی و فهم غلط و برداشت های انحرافی از دین می گردند، جز این است که به سبب ضعف بنیه ی فکری در شناخت دین حق و درست، از«صراط مستقیم» خارج می گردند و به انحراف کشیده می شوند؟
بی مایگان، همیشه درد سر ساز بوده اند، چه برای خودشان، و چه برای دیگران. اغلب دین سازان و پدیدآورندگان فرقه های انحرافی و مسلک های بی اساس، کسانی بوده اند که بینش قوی و غنی به دین نداشتند؛ هم گمراه شدند، هم دیگران را به گمراهی کشیدند.

موهبت تفقّه و دین شناسی

برای یک مسلمان، هیچ موهبتی برتر از آشنایی عمیق با تفّکر دینی و فرهنگ اسلامی نیست و خیر دنیا و آخرت او در گرو همین شناخت است و عبادت صحیح و بندگی سالم هم در سایه ی همین دین شناسی فراهم می آید.
از سخنان حضرت رسول(صلّی الله علیه و آله) است که:« ما عبدَالله تعالی بشیٍ افضل من الفقه فی الدین13؛ خداوند هرگز به چیزی برتر از«فقه در دین» عبادت نشده است.»
یعنی بصیرت دینی، بهترین وسیله ای است که مسلمان را در آستان الهی به عبودیت صحیح وا می دارد و کمال انسان نیز در کمال بندگی است.
و نیز فرمود:«اذا اراد الله بعبد خیراً فقّهه فی الدین و الهَمَه رشده14؛ هرگاه خداوند اراده کند به بنده ای خیر برساند، او را در دین، فقیه و ژرف نگر می کند و مسیر رشد و راه درست را به اوالهام می بخشد.»
در سخنی امام کاظم(علیه السّلام) ضمن دعوت مردم به تفقه در دین، فقه و دین شناسی را کلید بصیرت، تمامیت عبادت، سبب رسیدن به جایگاه های والا و مراتب ارزش مند در دین و دنیا می شمارد و می فرماید: کسی که در دین خود، فقیه و ژرف بین نباشد، خداوند هیچ عملی را از وی نمی پسندد:«من لم یتفقّه فی دینه لم یرض الله له عملا».15
و در حدیث نبوی آمده است:«خیر العبادة الفقه16؛ برترین و بهترین عبادت، دین شناسی است.»
گرچه تفقّه و فقاهت و فقه، در اصطلاح امروزی بیشتر در معنای اجتهاد و استنباط احکام شرعی و مسائل فقهی به کار می رود و این اصطلاحی نسبتاً جدید و متأخّر است، ولی در منابع قرآنی و حدیثی و فرهنگ روایات، به فهم عمیق دینی گفته می شود که هم شامل مسائل اعتقادی است، هم موضوعات اخلاقی، عملی و احکام شرعی را در می گیرد.

دین دانی و دین داری

پیش تر هم اشاره شد که دین دانی، مقدمه ی دین داری است. به کسی «متدیّن» گفته می شود که درمرحله ی عمل و اطاعت، پیرو دین خدا و دستورهای قرآن و شرع باشد. وگرنه صرف آگاهی از معلومات و معارف دینی به تنهایی کافی نیست. ممکن است یک یهودی یا مسیحی یا خاورشناسی که در ادیان و مکاتب پژوهش می کند، بیش از یک مسلمان عادی اطلاعات گسترده و عمیق از دین و آیات و روایات و قوانین و مقرّرات اسلامی داشته باشد، ولی به آن ها ایمان نداشته باشد و عملش براساس دین نباشد.
دین شناسی باید گام اول برای ورود به مرحله ی دین داری و متعبّد بودن و عمل کردن باشد. نقل شده است که مردی از بادیه خدمت رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) رسید و از آن حضرت خواست که به او قرآن بیاموزد. پیامبر خدا(صلّی الله علیه و آله) سوره ی«زلزال» را برای او خواند، تا رسید به آیه ی«فمن یعمل مثقال ذرّة خیراً یره17* و من یعمل مثقال ذرّة شراً یره؛ هرکس هم سنگ و به اندازه ی یک ذرّه کار نیک انجام دهد آن را می بیند و هر کس به اندازه ی ذرّه ای بدی کند آن را هم می بیند»؛ آن مرد گفت: همین اندازه مرا بس است و برگشت.پیامبر(صلّی الله علیه و آله) فرمود: آن مرد برگشت در حالی که فقیه و دین شناس شد18.
مقصود از نقل حدیث بالا این است که مهم، شناختی از دین است که مقدمه ی عمل به آن باشد، نه تنها کسب معلومات و گردآوری اطلاعات و بحث های کلامی و مجادلات فلسفی بر سر مباحث دینی. پیامبر آن مرد را «ققیه» نامید، چرا که فهمید دین چیست و آن را مبنای عمل خود قرار داد و چون دانست که هر نیک و بد انسان پایه ی پاداش و کیفر او خواهد بود، برگشت تا به همین یک دستور ساده که همه ی مراحل و ابعاد زندگی را در برمی گیرد، عمل کند.
در روایات بسیاری، «دین» همراه با ورع، تقوا، ترک معصیت، توکل بر خدا، ولایت اهل بیت، پرهیز از گنه کاران، مروّت، حبّ و بغض براساس دین، وفای به عهد، صدق در گفتار، عفت و پاک دامنی، حیا، درست کرداری، کوتاهی آرزوها و آمال، جهاد با نفس، خیرخواهی برای مؤمنان ، عدالت وامانت و... آمده و این خصلت ها از ویژگی های «اهل دین» شمرده شده است.
این می رساند که دین، صرفاً جنبه ی معارفی و شناختی ندارد و به عمل مربوط می شود. این است که باید از رهگذر «دین دانی» به مرتبه ی «دین داری» رسید.
در پایان این پژوهش، حدیثی از امام صادق(علیه السّلام) می آوریم تا تأکید مجدّدی باشد بر اهمیت تلاش برای شناخت و بصیرت در دین.
آن حضرت فرمود:«احسنوا النظر فیما لا یسعکم جهله و انصحوا لأنفسکم و جاهدوها فی طلب معرفـة ما لا عذر لکم فی جهله، فان لدین الله ارکانا لا ینفع من جهلها شدّة اجتهادة فی طلب ظاهر عبادته...19؛ نیک و شایسته بنگرید در آن چیزی که اجازه ندارید آن را ندانید، خیرخواه خودتان باشید و با نفس خود جهاد کنید، در راه طلب شناخت آن چه که در ندانستن آن معذور نیستید. همانا دین خدا را پایه ها و ارکانی است که هر کس به آن ها جاهل باشد، هر چه هم در انجام عبادت ظاهری بکوشد، سودی به حال او ندارد... .»
راستی، آن کسی که در پی همه ی شناخت ها و معلومات می رود و برای کسب آگاهی های گوناگون، وقت می گذارد و زحمت می کشد، اما برای «دین شناسی» اهمیت نمی دهد و وقت نمی گذارد، چه جوابی دارد؟
«دین شناسی» چیزی است که اگر کسی در آن ناآگاه و جاهل باشد، هیچ عذری و بهانه ای در پیش گاه خدا ندارد.
دانستنی ها و آموختنی ها بسیار است. بکوشیم ضروری ترین و مفید ترین ها را بیاموزیم تا هنگام سؤال ،شرمنده نباشیم.

پی نوشت ها:

1. مفردات راغب، واژه دین.
2. غررالحکم و دررالکلم، ح1255.
3. الحیاة، ج1،ص 61؛ به نقل از: کشف الغمه، ج2، ص 255.
4. نهج البلاغه،خطبه 1.
5. توبه(9) آیه 122.
6. بحارالانوار، ج1، ص 176.
7. همان، ص 214.
8. همان.
9. الحیاة، ج1، ص54؛ به نقل از: بحارالانوار.
10. شیخ مفید، الاختصاص، ص 245.
11. کافی، ج1، ص 31، ح6.
12. همان، ص33، ح6.
13. کنزالعمّال، ح28752.
14. همان، ح28690. شبیه این حدیث از امیرالمؤمنین(علیه السّلام) نیز نقل شده است: غررالحکم و دررالکلم، ح4133.
15. میزان الحکمه، ح16126.
16. همان، ح16165؛ به نقل از: کنزالعمّال.
17. زلزال(99) آیه ی 7و8.
18. بحارالانوار، ج92، ص 107.
19. شیخ مفید الارشاد، ج2، ص 205.

جواد محدّثی

منبع:noorportal.net






طبقه بندی: دین شناسی،
برچسب ها:دین شناسی، دین،

[ چهارشنبه 17 فروردین 1390 ] [ 08:30 ق.ظ ] [ م. ج. مهران منزه ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic